Większość z Państwa zapewne wie, że śledziona jest stosunkowo małym narządem w lewym podżebrzu, który funkcjonuje jako część układu odpornościowego. Rozkładają się w niej zużyte czerwone krwinki oraz powstają białe krwinki i przeciwciała. Jest to wprawdzie bardzo interesujące, ale o śledzionie jako narządzie według medycyny zachodniej dzisiaj zbyt wiele mówić nie będziemy. Będziemy mówić o śledzionie i jej wpływie na nasz układ odpornościowy, tak jak rozumie to medycyna chińska.
Na wstępie muszę wspomnieć, że tradycyjna medycyna chińska dzieli nasz świat na pięć systemów, czyli pięć elementów. Są to: drewno, ogień, ziemia, metal i woda. Każda rzecz, każde zjawisko dzięki swoim właściwościom przyporządkowane jest do jednego z tych elementów i tak samo w naszym ciele każdemu z elementów włada jeden narząd. Drewnem władają Wątroba, ogniem Serce, ziemią Śledziona, metalem Płuca, a wodą Nerki. I według władającego narządu dany element jest w ciele powszechnie nazywany. Więc jeśli chiński lekarz mówi o Wątrobie, to zazwyczaj nie ma na myśli tylko tej chemicznej fabryki, którą każdy z nas nosi w prawym podżebrzu, ale mówi o całym systemie, do którego oprócz samej wątroby należą również pęcherzyk żółciowy, oczy, włosy, paznokcie czy emocja gniewu. I tak samo w przypadku Śledziony medycyna chińska mówi o żołądku, mięśniach, ustach, a także myśleniu, intelekcie czy rozmyślaniu. Więc np. jeśli mamy problem z wiotkimi mięśniami, trzeba będzie wzmocnić Śledzionę.
Ten system pięciu elementów nazywa się Wu Xing i lekarz medycyny chińskiej używa go zarówno do diagnostyki, jak i do późniejszego leczenia. Cały system musi być w równowadze, aby nasz organizm funkcjonował prawidłowo. Niestety ta równowaga jest bardzo krucha. Wszystko wiąże się ze wszystkim. Nierównowaga jednego systemu szybko wywoła nierównowagę innego. Dzięki temu terapeuta jest w stanie określić nie tylko, jak choroba powstała, ale także jak będzie się rozwijać.
W dawnych Chinach żył lekarz o imieniu Li Dong Yuan. Zrozumiał on, że układ Śledziony zajmuje w naszym organizmie wyjątkowe miejsce i założył Szkołę Ziemi. Jego nauka opiera się na tezie, że większość problemów wynika ze słabej energii Qi Śledziony. Oznacza to, że wzmacniając Qi Śledziony, jesteśmy w stanie wyleczyć większość problemów zdrowotnych. Kiedy wzmocnimy Qi Śledziony, organizm sam poradzi sobie z pozostałymi nierównowagami.
Śledziona jest elementem ziemi i odpowiednio się zachowuje. Jest to swego rodzaju centrum naszego ciała, to stabilność, to coś stałego. Niezwykle ważna dla naszego stanu zdrowia.
Kluczowym zadaniem Śledziony jest przekształcanie pożywienia w energię Qi i krew. Qi i krew są dla człowieka bardzo ważne, to „paliwo” dla naszego organizmu. Aby maszyna mogła działać, potrzebuje paliwa. A naszym paliwem jest Qi i krew. W uproszczeniu możemy powiedzieć, że Śledziona to nasze „trawienie” – przekształca pożywienie w Qi i krew. Nie jest to żołądek, jak moglibyśmy sądzić – on jest tylko taką „komorą spalania”, gdzie to przebiega, ale „siła napędowa” całej tej transformacji pochodzi ze Śledziony. Oprócz pożywienia Śledziona przekształca również płyny. Jeśli nasza Śledziona będzie wystarczająco silna, ten proces przemiany będzie przebiegał dobrze, a nasz organizm będzie pełen Qi i krwi, tzn. będzie miał wystarczająco dużo paliwa do funkcjonowania i będzie prosperował.
Kolejnym zadaniem Śledziony jest unoszenie wszystkiego i utrzymywanie na swoim miejscu. Jeśli ta funkcja jest osłabiona, dochodzi np. do opadania lub wypadania narządów wewnętrznych, przewlekłej biegunki, nadmiernego zmęczenia itp.
Ponieważ Śledziona jest synonimem trawienia, na jej kondycję w pierwszej kolejności wpływa to, co jemy. Medycyna chińska dzieli sposoby odżywiania na dietę dla zdrowych i dla chorych. U chorych dieta musi wyrównywać nierównowagi w organizmie, nierównowagi yin i yang. Oznacza to, że jeśli w organizmie występuje zimno (czyli Yin), to je ogrzewamy i na odwrót. Jeśli mamy zimno w Śledzionie, ponieważ ciągle jemy lody, to celem będzie ogrzewanie Śledziony np. ciepłymi zupami. Odżywianie u chorych jest bardzo indywidualne i zależy od konstytucji konkretnego człowieka oraz natury choroby. Z tego jasno wynika, że to, co jednemu pomoże, drugiemu zaszkodzi. Należy podkreślić, że nie istnieje w odżywianiu święty Graal, mimo że wszyscy go szukają (niektórzy twierdzą, że go odkryli i że ten produkt spożywczy lub suplement diety pomoże absolutnie wszystkim i na absolutnie wszystkie problemy, ale z punktu widzenia tradycyjnej medycyny chińskiej jest to po prostu niemożliwe.
Nakreślę Państwu w zasadzie taki uniwersalny sposób odżywiania również dla zdrowych ludzi (lub przynajmniej w miarę zdrowych).
Unikaj wszystkiego, czego Śledziona nie znosi i co ją osłabia:
1) Nie znosi nieregularności, i to nie tylko w jedzeniu, ale w całym życiu
Powinniśmy regularnie (o tych samych porach) wstawać, jeść, pracować, ćwiczyć i chodzić spać. Im więcej regularności wprowadzimy do swojego życia, tym Śledziona będzie szczęśliwsza. Najważniejsza jest oczywiście regularność w odżywianiu. „Nieważne, co jesz, ważne, żebyś jadł regularnie”. Chińscy lekarze zalecają jedzenie 2−3 razy dziennie. Zjeść, a potem dać Śledzionie wystarczająco dużo czasu na trawienie i na odnowienie jej energii Qi. Niektóre współczesne podejścia radzą, aby jeść co 2 godziny, jeśli chcesz schudnąć. Częściowo to prawda. Częste przyjmowanie pokarmów pobudza metabolizm i zaczyna on szybciej spalać. Można by powiedzieć, że Śledziona zintensyfikuje swoją pracę. Problem jednak w tym, że dzięki tak intensywnej pracy jej Qi jeszcze bardziej się wyczerpie. Czasami po tygodniu, czasami po kilku miesiącach. A potem wystarczy kilka nieudanych dni z „junk food” i waga jest wyższa niż na początku. Po prostu klasyczny efekt jo-jo.
Moja rekomendacja brzmi: jeść 2 lub 3 razy dziennie, zawsze o tej samej porze. I żadnego podjadania między posiłkami. Tylko umiarkowane picie wody lub słabej herbaty. Jednocześnie wszystko trzeba dostosować do stanu konkretnego człowieka. 40-kilogramowa kobieta z hipoglikemią nie może jeść tylko 2 razy dziennie!!! Z tego punktu widzenia nie jest do końca optymalny również długotrwały post. Z drugiej strony, nowoczesny „post przerywany” może przynieść ciału pewne korzyści.
2) Nie znosi przejadania się
To w zasadzie ta sama zasada, którą opisałem powyżej. Jeśli jemy duże porcje obfitych posiłków, Śledziona potrzebuje dużo energii Qi, aby przetworzyć nadmierne porcje. Przez to niepotrzebnie wyczerpuje swoją energię. Idealnie jest jeść do 80% sytości. Po jedzeniu wciąż powinno się czuć pewien niedosyt. Ale naprawdę niewielki. Nadmierna ilość jedzenia w połączeniu z osłabioną funkcją przemiany Śledziony prowadzi do kolejnego zjawiska, które wiąże się z nadwagą. Pokarm zaczyna zalegać. Po prostu przesuwa się zbyt wolno. Pewnie znacie to jako „spowolniony metabolizm”. I tak jak kompost w ogrodzie zaczyna się nagrzewać, tak spowolnione przesuwanie zaczyna wytwarzać gorąco w naszym Żołądku, co tworzy zjawisko, które nazywamy „wilczym głodem”. Po prostu wciąż jesteśmy głodni. Z jednej strony wciąż mamy potrzebę jedzenia, a z drugiej słaba Śledziona powoli przetwarza i przesuwa pokarm. A to nie jest dobre połączenie dla osoby, która chce schudnąć.
3) Nie znosi wilgoci
Wilgoci, zwłaszcza zimnej wilgoci (np. w postaci lodów), która ją wyczerpuje i przyczynia się do tworzenia kolejnej nadmiernej wilgoci. (To wyjaśnia, dlaczego dla niektórych kobiet kąpiel w zimnej wodzie jest wyzwalaczem upławów ginekologicznych). Typowym przykładem wilgotnych i zimnych produktów są produkty mleczne - mleko, twaróg, jogurty. A co dopiero rano zimny jogurt wyjęty z lodówki! Masło i twarde sery nie szkodzą tak bardzo.
4) Nie znosi cukru
A teraz proszę znawców medycyny chińskiej, wstrzymajcie się ze swoją krytyką i twierdzeniem, że „przecież Śledziona kocha cukier”. Tak, macie rację, ale również w przypadku cukru obowiązuje moja ulubiona zasada umiaru. Śledziona potrzebuje cukru, ponieważ tworzy z niego energię Qi. Ale cukier cukrowi nierówny. Biały rafinowany cukier nazywany jest „złodziejem Qi”. Ten szybki cukier pobudza aktywność Śledziony zbyt mocno, a jednocześnie bardzo szybko ją wyczerpuje. Z pewnością to znacie. Kiedy jesteście zmęczeni i wyczerpani, dalibyście wszystko za kawałek czegoś słodkiego, co szybko doda wam energii. Biały cukier zrobi to niezawodnie. Jeśli będziecie dostarczać Śledzionie zbyt dużo białego cukru, dość szybko ją przeciążycie i wyczerpiecie. A Śledziona zacznie wytwarzać wspomnianą już patologiczną wilgoć, która zacznie odkładać się w postaci tłuszczu.
To właściwie takie błędne koło: słaba Śledziona wytwarza mało Qi i krwi. Jesteśmy zmęczeni, czujemy, że szybko potrzebujemy szybkiej energii. Mamy wyraźną ochotę na coś słodkiego. Zjadamy czekoladę. Przez chwilę czujemy się super, ale po pewnym czasie jesteśmy w gorszym stanie niż wcześniej. I tak w kółko. Tak samo jak z cukrem jest z białą mąką. To w zasadzie również szybkie cukry, które w ostatecznym rozrachunku osłabiają Śledzionę. Więc pamiętajcie, aby dostarczać Śledzionie „wolne cukry”, które dawkują się stopniowo. Idealnie: pieczywo pełnoziarniste lub kasze zbożowe.
5) Nie znosi siedzenia
Musi się ruszać. Przy siedzącym trybie pracy kilogramy rosną bardzo szybko. Dlatego polecam ruch - ale znów umiarkowany. Zbyt intensywny ruch wyczerpuje z ciała zbyt dużo krwi i energii Qi, a słaba Śledziona nie nadąża w wystarczająco krótkim czasie, aby przywrócić ten stan. Idealny jest żwawy marsz, Taiji lub joga. W swoim gabinecie miałem już kilka wyczynowych sportsmenek, które w okresie dojrzewania, kiedy dochodzi do dużego zużycia Qi i krwi na wzrost, zbyt mocno się wyczerpywały. Straciły miesiączkę i później nie mogły zajść w ciążę.
6) Nie znosi nadmiernego myślenia
Również to ją osłabia. Jeśli masz problem i ciągle o nim myślisz, to również osłabia Qi Śledziony, a osłabiona Śledziona zmusza cię do jeszcze większego rozmyślania. Znów błędne koło.
Przestrzegaj kilku zasad, które są korzystne dla Śledziony:
Dostosuj swój jadłospis tak, aby wspierał wzmocnienie Qi Śledziony. Dawaj pierwszeństwo smacznym, prostym posiłkom, które składają się z niewielkiej ilości składników. Podstawą powinny być węglowodany złożone uzupełnione niewielką ilością wysokowartościowych protein (białek) i lekko gotowanych warzyw. Aby uzyskać najwyższej jakości energię Qi, polecam wybierać świeże składniki, które będą cieszyć nie tylko język, ale i oko. Lokalnie uprawiane sezonowe produkty mają najlepsze Qi. Mimo że każdy posiłek trzeba poddać obróbce termicznej, nie polecam niepotrzebnego rozgotowywania. W zależności od rodzaju produktu zazwyczaj wystarczy lekkie gotowanie, po którym jedzenie pozostanie jeszcze trochę chrupiące. Warzywa liściaste i delikatne wystarczy lekko podgotować, podczas gdy warzywa korzeniowe i ziarna zachowają kształt, strukturę i Qi nawet po długim, powolnym gotowaniu.
1) Preferuj korzystne produkty:
2) Ogranicz lub unikaj tych produktów:
3) Nie zapominaj o zasadzie indywidualności!
Dobrze jest pamiętać, że istnieją ogólne zasady wzmacniania Śledziony, ale jednocześnie każdy z nas jest inny i nierównowagi w ciele mamy inaczej poukładane. Jeden produkt może jednemu pomóc, a drugiemu zaszkodzić. Stosuj więc prostą zasadę. Jeśli po jakimś jedzeniu czujesz się ciężko, jesteś zmęczony, senny, cierpisz na wzdęcia czy biegunkę, to nie jest to odpowiednie jedzenie dla ciebie. Może tylko w tej chwili. Za rok może się to zmienić. Ponadto trzeba preferować inny skład pokarmu latem, a inny zimą. Soczysty chłodny arbuz w letni upał świetnie orzeźwia, ale zimą powinieneś o nim zapomnieć.
4) Pilnuj proporcji poszczególnych składników pokarmu
Łatwo przyswajalne węglowodany zawarte na przykład w białym ryżu, owsie i skrobiowych warzywach korzeniowych powinny stanowić główny składnik pokarmu (ok. 40−60%). Resztę powinny stanowić gotowane zielone, czerwone i żółte warzywa (30−40%) i wreszcie mały udział (około 10−20%) wysokiej jakości protein. Jest to szczególnie ważne na początku leczenia. Dopiero gdy Śledziona zacznie się wzmacniać, można dodawać kolejne produkty. Niemniej jednak w przypadku nadmiaru wilgoci w organizmie trzeba uważnie pilnować objętości przyjmowanych węglowodanów. Jeśli Śledziona już się wzmocniła lub przebywamy w gorącej strefie klimatycznej, można dodać również mniejszą ilość warzyw liściastych.
Ziołami
Medycyna chińska mówi, że zioła to tylko bardziej skoncentrowana żywność. Oznacza to, że problem, który poprzez zmianę diety rozwiązywalibyśmy może rok, za pomocą ziół pokonamy znacznie szybciej. Zioła w medycynie chińskiej stosuje się w kombinacjach. Typowa receptura zawiera od pięciu do piętnastu różnych ziół. Przejdźmy teraz przez cztery takie najczęściej stosowane receptury.
1) Jian Pi Tang
Ta tradycyjna mieszanka zawiera kilka grup ziół. Pierwsza grupa wzmacnia Qi Śledziony, jej energię i zdolność trawienia pokarmu. Należą tu na przykład atraktylod wielkogłówkowy czy dzwonkowiec kosmaty. Druga grupa odprowadza z organizmu patologiczną wilgoć, a tym samym wzmacnia energię Śledziony. Do tej grupy należy na przykład grzyb pornatka kokosowa. Następnie istnieje duża grupa ziół, które bezpośrednio wspierają proces trawienia. Do tej grupy zaliczamy głóg pierzastodzielny, gałkę muszkatołową czy skórkę mandarynki. Do mieszanki dodano również koptis chiński, którego zadaniem jest delikatne chłodzenie gorąca powstałego w wyniku stagnacji pokarmu. Jian Pi Tang stosujemy zatem w stanach takich jak wzdęcia, brak apetytu, biegunka, spowolniony metabolizm czy zmęczenie.
2) Mu Xiang Shun Qi Wan
Drugą mieszanką jest tradycyjna receptura na rozluźnienie blokad w układzie trawiennym. Jeśli energia Qi Śledziony jest słaba, trawienie zaczyna zwalniać, a pokarm zaczyna tworzyć blokady. A to niesie ze sobą szereg problemów. Od wzdęć, przez odbijanie, bóle brzucha, zgagę, refluks, brak apetytu czy zaparcia. Ta receptura działa znakomicie objawowo, jeśli się przejesz. Zawiera głównie zioła, które poruszają układem trawiennym i stagnującym pokarmem: chrpownik łopianowaty, amomum, ciborę, skórkę mandarynki itd.
3) Bu Zhong Yi Qi Tang
Autorem receptury Bu Zhong Yi Qi Tang jest starożytny chiński lekarz Li Dong Yuan (1180-1251). Zawiera zioła, które uzupełniają energię Qi Śledziony, a jednocześnie podnoszą ją do góry. Ten spadek objawia się różnymi wypadnięciami czy obniżeniami narządów. Lub także łatwym powstawaniem siniaków. Dzięki swojej funkcji podnoszącej mieszanka ta jest często stosowana w stanach zmęczenia. Lub u osób cierpiących na niskie ciśnienie krwi. Ponadto stosuje się ją w stanach takich jak osłabienie czy atrofia mięśni, brak apetytu, nietrzymanie moczu, żylaki, przewlekła biegunka, słaba miesiączka, plamienie, nawracające poronienia itp.
4) Gui Pi Wan
Ta wyjątkowa i często stosowana mieszanka zawiera dwie duże grupy ziół. Pierwsza grupa ziół, takich jak żeń-szeń czy traganek błoniasty, wzmacnia energię Qi Śledziony. Druga grupa wzmacnia Serce. A ci, którzy znają bliżej medycynę chińską, wiedzą, że w Sercu mieszka dusza Shen, co jest w zasadzie synonimem naszej psychiki. Dlatego ta mieszanka dotyczy bardziej stanu psychicznego niż problemów z trawieniem. Stosuje się ją u osób, które dużo pracują umysłowo. Jest dlatego bardzo popularna wśród studentów w okresie egzaminacyjnym. Jest również odpowiednia dla osób, które cierpią na rozmyślanie. Wciąż w kółko rozwiązują jakiś problem. Co wyczerpuje nie tylko Serce, ale i Śledzionę.
Tyle o systemie Śledziony, który jest takim centrum naszego własnego wszechświata.
Zapisz się do newslettera, a nie ominie Cię żadna promocja ani ważna informacja
