Mądrość dawnych chińskich mistrzów 

Tradycyjna medycyna chińska przez cały okres swojego istnienia była głównie medycyną prewencyjną. Jej nadrzędnym celem było zawsze utrzymanie u człowieka harmonii między Yin a Yang oraz dążenie do zachowania dostatku energii życiowej do jak najpóźniejszego wieku. Aby osiągnąć ten cel, stosowała i nadal stosuje metody takie jak: ćwiczenia fizyczne, dietetyka oraz zalecenia zdrowego stylu życia. Jeśli człowiek znalazł się w stanie nierównowagi, wykorzystywano również akupunkturę, różne rodzaje masaży, stawianie baniek oraz przede wszystkim fitoterapię (ziołolecznictwo).

Dziś jednak ludzie żyjący na obszarach „rozwiniętej cywilizacji” dobrowolnie niszczą swoje ciało, ponieważ mają poczucie, że ostatecznie wszystko naprawi zaawansowana medycyna z cudowną pigułką. Byle tylko nie kosztowało nas to czasu i wysiłku, które odrywałyby nas od procesu pracy. Gonimy za sukcesem, pracujemy cały dzień, nie znajdujemy czasu dla swoich bliskich, a już w ogóle nie dla samych siebie. I tak choroba skrycie przejmuje władzę nad naszym ciałem.

To właśnie jedzenie i picie dostarczają nam paliwa do naszych codziennych aktywności, które przekształcają się w materialną podstawę i funkcje naszego ciała. Jesteśmy tym, co jemy, pijemy i czym oddychamy. Dieta musi być zrównoważona zarówno wystarczającą aktywnością, jak i odpowiednim odpoczynkiem oraz relaksem.

Teoria medycyny chińskiej twierdzi, że człowiek jest „zaprogramowany” tak, aby dożyć co najmniej 120 lat. Esencja nerek (można by powiedzieć wkład genetyczny) jest dziedzictwem naszych przodków (trzy pokolenia wstecz) i jest naszym najważniejszym kapitałem. I tylko od nas zależy, jak z tym kapitałem w swoim życiu potrafimy gospodarować.

Chińska dietetyka

Tradycyjna chińska dietetyka to system odżywiania wywodzący się z chińskiej filozofii. Dieta powinna być prosta, urozmaicona i nie powinna wytwarzać śluzu. Ważna jest również regularność i spokój podczas jedzenia.

Tworzenie jadłospisu jest dostosowane do konstytucji, wieku, płci, pory roku, miejsca, w którym się urodziliśmy oraz kondycji, w jakiej aktualnie się znajdujemy.

Z pewnością niektórzy z Was mogą zauważyć, że Azja leży zupełnie po drugiej stronie globu i nie możemy przenosić tych zwyczajów do środkowej Europy. Pozwolę sobie zauważyć, że Państwo Środka leży na tej samej szerokości i długości geograficznej, tylko po drugiej stronie globu. Co więcej, nie przenosimy z Chin płodów rolnych, te dotarły do nas do Europy z Azji znacznie wcześniej, ale filozofię, która poszerza naszą wiedzę o charakterze żywności, która nie podlega modom, ale jest mocno zakorzeniona w całym systemie – w nauce o pięciu elementach i obiegu świata, którego jesteśmy częścią.

Dlaczego Chińczycy nie łamią sobie głowy kaloriami?

Podczas gdy w Europie mierzymy wszelką żywność kaloriami i sprawdzamy, czy zawiera białka, tłuszcze czy cukry, chińska dietetyka w przypadku żywności rozróżnia smak, naturę, przynależność (tropizm) do poszczególnych organów oraz sposób przygotowania jedzenia. Te właściwości znacząco wpływają na ich sposób odżywiania. Ten sposób klasyfikacji żywności znacznie lepiej potrafi dostosowywać poszczególne rodzaje żywności do aktualnych potrzeb – wieku człowieka, pór roku czy jakiejś choroby.

Dawni chińscy mistrzowie bowiem w przypadku choroby rozpoczynali leczenie od zmiany diety i preferowania określonych produktów spożywczych, które miały wpłynąć na nierównowagę. Dopiero gdy wyniki nie były zadowalające, sięgali po leczenie ziołowe lub akupunkturę.

Czym jest smak żywności i jaki ma kierunek?

Smak przynależy do podstawowych organów (Nerek, Płuc, Śledziony, Wątroby, Serca) w naszym ciele i wspiera ich działanie. Ale jeśli dieta nie jest zrównoważona, nadmiar żywności o jednym określonym smaku może naruszyć harmonijny obieg energii w naszym ciele.

Smak kwaśny ściąga do wewnątrz i w dół, przynależy do Wątroby i pęcherzyka żółciowego. Ten smak żywności wykorzystuje się przy nadmiernym poceniu się, upławach, wypadaniu organów, przy biegunce (na przykład: ocet, pietruszka, kuskus, orkisz, kiełki roślin strączkowych, herbata z hibiskusa, herbata z dzikiej róży, herbata z melisy, szampan).

Smak gorzki kieruje do wewnątrz i w dół, wysusza, ochładza, obniża ciśnienie krwi, gorączkę, łagodzi nadkwasotę żołądka. Ten smak należy do Serca i Jelita cienkiego (na przykład: nać selera, chmiel, mniszek lekarski, brukselka, żyto, sałata głowiasta, piołun).

Smak słodki ma kierunek lekko w górę, rozluźnia, odżywia i należy do Śledziony, Trzustki i Żołądka. Żywność o słodkim smaku syci, dodaje energii, co dotyczy głównie zbóż, a następnie tzw. pustej żywności, która tylko na chwilę nas pobudzi, ale nie dostarczy nam żadnej energii, jak na przykład biały cukier i produkty go zawierające.

Smak ostry porusza i kieruje energię na zewnątrz, otwiera pory, pomaga w poceniu się na przykład w początkach przeziębienia, pobudza trawienie i odciąża. Należy do Płuc i Jelita grubego (na przykład: imbir, pieprz cayenne, czosnek, por, chrzan, surowa cebula, gęś, indyk, herbata miętowa, rzodkiewka, biała rzodkiew).

Smak słony kieruje w dół, przeczyszcza, zmiękcza i należy do Nerek i Pęcherza moczowego (na przykład: parmezan, flądra, tuńczyk, fasola adzuki, groch, wieprzowina, miso, fasola mung, oliwki).

Poszczególne smaki są w stanie wpłynąć również na inne organy w ramach pięciu elementów. Więc:

Płuca kontrolują Wątrobę

Nadmiar żywności o ostrym smaku (element metalu – Płuca) może uszkodzić działanie Wątroby (kobiety generalnie nie powinny stosować ostrych potraw, podobnie jak osoby, które mają problemy ze ścięgnami, sportowcy i osoby wybuchowe).

Nerki kontrolują Serce

Nadmiar słonego smaku (element wody – Nerki) zatrzymuje wodę i tym samym uszkadza działanie Serca (osoby z chorobami układu krążenia powinny unikać żywności o słonym smaku).

Wątroba kontroluje Śledzionę

Nadmiar kwaśnego smaku (element drewna – Wątroba) może uszkodzić funkcje Śledziony.

Serce kontroluje Płuca

Nadmiar gorzkiego smaku (element ognia – Serce) może uszkodzić Płuca (astmatycy, osoby z częstymi stanami zapalnymi dolnych dróg oddechowych, z POChP powinny unikać żywności o gorzkim smaku, aby jeszcze bardziej nie osłabiać Płuc).

Śledziona kontroluje Nerki

Nadmiar słodkiego smaku (element ziemi – Śledziona) może naruszyć działanie Nerek i rozchwiać równowagę kwasowo-zasadową w ciele.

Natura żywności

Chińska dietetyka dzieli żywność na pięć kategorii temperaturowych. Mamy żywność: zimną, chłodną, neutralną, ciepłą i gorącą. Natura żywności jest wykorzystywana w chińskiej dietetyce leczniczej, aby nie dochodziło do uszkadzania poszczególnych organów lub aby wyrównać niektóre nierównowagi organizmu.

Medycyna chińska leczy przeciwieństwem. Jeśli choroba jest gorąca, stosujemy środki zimne, chłodzimy gorące. I odwrotnie. Jeśli choroba jest zimna, rozgrzewamy. Na przykład, jeśli cierpisz na chorobę skóry, która często jest spowodowana gorącem w organizmie, powinieneś wyeliminować ciepłe i gorące potrawy. Jeśli przy osłabionej Śledzionie jesz schłodzone, mrożone lub zimne potrawy z lodówki lub do jedzenia pijesz zimne napoje czy napoje z lodem, zranisz swoją Śledzionę. Śledziona nie lubi zimnej żywności. Co więcej, takie jedzenie strawisz tylko częściowo, w ciele zaczyna zatrzymywać się wilgoć, co może być podstawą do powstania wielu chorób cywilizacyjnych.

Jeśli jesteśmy zdrowi, powinniśmy jeść mniej lub bardziej neutralnie.

Przez naturę żywności rozumie się jej wewnętrzny charakter. Nie ma to nic wspólnego z jej przygotowaniem (choć to jest ważne, patrz dalej), ale z energią, która została jej dana dzięki jej pochodzeniu i wzrostowi. Odżywianie powinno mieć charakter neutralny, a pozostałe natury należy dostosowywać do pory roku. W zimie możemy pozwolić sobie na więcej potraw, które rozgrzewają, co oznacza nie tylko wybór rodzaju żywności, ale także na przykład przyprawy, takie jak cynamon czy goździki. W przeciwieństwie do tego, w lecie staramy się żywnością orzeźwiać, a w upały chłodzić, dlatego możemy pozwolić sobie na owoce tropikalne i inne produkty, które ułatwią ciału radzenie sobie z wysokimi temperaturami.

Sposoby przygotowania jedzenia

Ważne jest, aby pamiętać również o tym, by zminimalizować straty podczas przygotowywania żywności. Żywność roślinna nie powinna mieć kontaktu z metalami ciężkimi, miedzią i aluminium. Dlatego korzystniej jest używać do jej przygotowania szkła żaroodpornego lub naczyń emaliowanych.

Warzywa i ziemniaki myj szybko i nie zostawiaj ich niepotrzebnie w wodzie. Straciłbyś substancje zasadowe, takie jak potas i sód.

Warzyw liściastych i przypraw nie parz, zniszczyłbyś ich strukturę – zwłaszcza szpinaku i sałaty liściastej.

Bardzo wartościowe są wywary warzywne, w których pozostaje wiele substancji odżywczych.

Przygotowanie jedzenia w leczniczej dietetyce chińskiej miało celowe znaczenie i było świadomie rozróżniane. Obróbkę jedzenia dzieli się na: gorącą, ciepłą, neutralną, chłodną i zimną (tak samo jak naturę poszczególnych produktów).

Gorąca obróbka jedzenia nie jest odpowiednia w ciepłych miesiącach oraz dla osób, które cierpią na wysokie ciśnienie, zgagę i egzemy. Do tych sposobów przygotowania jedzenia należą:

• grillowanie (jest to obróbka, podczas której na potrawę oddziałuje promieniowanie cieplne za pośrednictwem spirali grzejnej lub żarzących się kawałków paliwa),
• wędzenie (obróbka termiczna mięsa, ryb lub serów, które zazwyczaj marynuje się w roztworze soli, a następnie przez pewien czas pozostawia zamknięte w ciepłym dymie, który powstaje podczas spalania twardego drewna),
• szybkie opiekanie (to przygotowanie, w którym konieczne jest, aby olej był porządnie rozgrzany, a mięso jak najszybciej się ścięło).
• smażenie metodą stir-fry (to szybkie opiekanie na bardzo małej ilości rozgrzanego oleju, które trwa około 15 minut, w ten sposób przygotowuje się warzywa i mięso),
• pieczenie (to długa obróbka termiczna w piekarniku lub piecu w temperaturze od 150 °C do 250 °C),
• frytowanie (jest podobne do smażenia, różni się tym, że jest bardziej równomierne, szybsze i produkt jest całkowicie zanurzony w oleju o temperaturze około 180 °C),
• smażenie (to przygotowanie żywności w oleju w temperaturze powyżej 100 °C. Potrawę trzeba kilkakrotnie obracać, a jej przygotowanie trwa około 15 minut).

Uwaga na grillowanie mięsa na otwartym ogniu, które z natury jest gorące lub ciepłe (np. mięso z kurczaka i wieprzowina).

Ciepła i neutralna obróbka jedzenia (zrównoważone Yin i Yang, lekko osłabione Yang) przygotowanie jedzenia powinno występować w naszym jadłospisie najczęściej. Jest również odpowiednie przy różnych dietach i dla osób, które cierpią na zaburzenia trawienia itp. Do tych sposobów przygotowania jedzenia należą:

• gotowanie w wodzie (to obróbka, podczas której potrawa jest całkowicie zanurzona w wodzie i gotuje się w temperaturze 100 °C),
• duszenie (to obróbka termiczna, podczas której potrawa jest częściowo zanurzona i oddziałuje na nią gorąca para. Płyn stanowi własny wygotowany sok, woda lub wywar, którymi podlewamy potrawę, dusimy zawsze w zamkniętym naczyniu),
• gotowanie na parze (należy do najzdrowszych sposobów przygotowania potraw, nie używamy żadnego tłuszczu, żywność nie ma kontaktu z wodą i źródłem ciepła, potrawy możemy w ten sposób przygotowywać w parowarze lub garnku do gotowania na parze),
• blanszowanie (to technika kulinarna, podczas której produkt zanurza się w gorącej wodzie, a następnie schładza. Dzięki tej technice łatwiej schodzi skórka. Blanszowanie warzyw oznacza, że pokrojone, oczyszczone warzywa wrzucamy do wrzącej osolonej wody, krótko gotujemy, aż będą chrupiące i od razu wyławiamy).

Chłodna obróbka jedzenia to kiełkowanie i surowa obróbka żywności (miksowanie, wyciskanie soków z owoców i warzyw). Forma obróbki żywności wspiera jej strawność, więc spożywanie surowej żywności powinno być bardzo umiarkowane i powinno się je preferować raczej w okresie letnim w godzinach popołudniowych. Poranne picie tzw. smoothie jest dosłownie szokiem dla układu trawiennego i zdecydowanie nie jest odpowiednie dla większości z nas. Może spowodować wychłodzenie macicy i problemy z zajściem w ciążę, rzadkie stolce, upławy ginekologiczne i bolesne miesiączki.

Zimna obróbka jedzenia obejmuje mrożoną żywność i żywność z lodówki, lody, napoje z lodem. Mrożenie niszczy naturalną energię żywności. Nie zapominajcie o tym, że nasi przodkowie przechowywali żywność najczęściej za pomocą kiszenia i suszenia. Mrożenie to bardzo młody sposób konserwowania żywności. Lodówki zaczęto produkować w 1913 roku i jeszcze bardzo długo trwało, zanim rozpowszechniły się w gospodarstwach domowych. Mrożoną żywność powinniśmy poddawać obróbce termicznej min. 45 minut, co jest realne w przypadku niektórych rodzajów mięsa, ale zdecydowanie nie nadaje się do warzyw czy owoców.